Kızıl, sıcak Afrika tozunun uyuşuk adımları boyadığı sokaklarda yürürken avucumda sıktığım pütürlü bir nehir taşı gibi taşıdım onun hayalini. Çocuk haline özenip okaliptüslerdeki güvercinlerin kuğurmasını dinledim. Beyazların, melezlerin ve siyahların görünmez çizgilerle ayrıldığı ve her şeye rağmen en çok siyahların aşağılandığı çürük çöp kokan mahallelerde gençliğiyle yürüdüm. Sonradan okul hayatının en büyük sırrı olduğunu itiraf edeceği Katoliklikle yüzleştiği kiliselerin rutubetli ahşap sıralarında oturdum. Annesinin fotoğraf albümlerini karıştırdığında onun gerçek bir hayatı olmasına şaşırması gibi ürpererek takip ettim utangaç yazarın izlerini. İki okyanusu birleştiren dar ve yüksek burunda durup yüzümü, bedenimi ılık rüzgârlara tutunca, bir yazarın doğduğu coğrafyada onu tasavvur etmenin manasını da idrak ettim.

Capetown’dan uzaklaşıp ufak bir kasabaya yerleşen bir çocuğun hafızasına kaydettiklerinden süzülenleri düşündüm kendime doğru yaptığım o ıssız yolculukta. Kim bilir kaç kez şiir kitaplarını çantasına atıp saklandığı tropikal bahçelerde, ayaklarını yakan kızgın kumlarda, insansız, köpeksiz parklarda, öğretmenlik yaptığı üniversitelerin tenha avlularında dolaştım günlerce. Annesi kadar sevdiği çiftliklere girdiğimde kesif bir yalnızlık duygusuyla gece kuşlarıyla muhabbet edişini işittim. Birbirlerine mırıldanan, tüylerini hışırdatan uysal hayvanların arasında kendini neden güvende hissettiğini daha iyi anladım.

Yıllar evvel sevdiğim bir yazarın silik hatıralarının izini sürerken, Nobel alacağını onun gibi bilmiyordum. Ümit ediyor muydu, bilinmez. Belki de ilerde ‘kurgusal otobiyografi’ diye nitelenecek olan Taşra Hayatından Manzaralar’da itiraf edeceği gibi ölüme edebiyatla direnmek ve sonsuzlukta yitip gitmemek için yazıya sıkıca tutunmuştu.

Mahcup ve mütevazı...

Peki, yaşlanmayı, karşılıksız aşkı, insanı hüzünlü bir varlık yapan yalnızlığın yorgunluğunu, şiddeti, utancı, vahşeti, vicdanı, zulmü, adalet bilincini romanlarında anlatan Coetzee, neden hayatını kurgulayarak yazmayı tercih etti nihayetinde? Bu kitabın örtülü cümleleri arasında dolaşırken, insanın karanlıkta kalan yanını sorgulamayı seven bir okur olarak meraktan ziyade yoğun bir merhamet hissiyle ne yaptığını anlamaya çalıştım. Sanırım kendini küçümsediği, hatta fena halde aşağıladığı durumlarda bile hikâyelerini ancak kurmaca bir metne dönüştürerek ifade edebildiğini göstermek istedi. Seçtiği yönteme pek şaşırmadım. Onun gibi ‘mahcup ve mütevazı’ bir yazarın, hayatını benzersiz olduğu için değil de ‘sıradan insanın’ dünyanın büyük boşluğunda salındığını göstermek için yazması anlaşılır.

Türkiye’ye gelmeden evvel yayınevine bile haber vermeyen, röportaj yapmaktan hazzetmeyen yazar, dostunun ayarlayacağı sakin bir organizasyonla tanımadığı bir Türk ailesinin evinde konuk olmak istemiş. O yemeğe katılan dostum, onu ‘zarif ve suskun’ diye tarif ediyor. Gece boyunca kitaplarından, edebiyattan hiç söz etmemiş. Sofradan kalkarken o buluşmayı hayatı boyunca unutmayacağını söylerken sesi titriyormuş. Bu duruşu herkes kendi ölçüleriyle farklı değerlendirebilir elbette. Ben bu tavrı onun ihtiraslı, iddialı, kimi zaman vahşi ama bir o kadar da sükûnet ve iyilik vaat eden romanlarına çok yakıştırdım doğrusu. Bence zekâ gösterisi yapmadan incelikli ayrıntıları resmederek yazdığı ‘Coetzee biyografisinde’ de aynı duruşu sergiliyor.

Mesafeli ve içten bir dil.

Yazının devamını okumak için tıklayın.