Yüz yıl önce bu günlerde II. Meşrutiyet devrimi gerçekleşmişti. 24 Temmuz 1908’de Sultan II. Abdülhamid 1878 yılında rafa kaldırdığı Kanun-u Esasiyi tekrar yürürlüğe koymak zorunda kalmış ve Mebusan Meclisi’nin açılacağını ilan etmişti. İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin temelleri 1889 yılında Askerî Tıbbiye Mektebi’nde kurulan gizli örgüte dayanır. Daha sonra çalışmalarını Avrupa’da sürdüren gizli cemiyet nihayet ordu içinde örgütlenerek 1908’de Makedonya’da isyan bayrağını açmış ve II. Meşrutiyet devrimini gerçekleştirmiştir. 1913 yılında darbe yaparak bir diktatörlük rejimi kuran, muhaliflerini Sinop’a süren, ülkeyi Almanya ile birlikte I. Dünya Savaşı’na sokan ve Ermeni kıyımını gerçekleştiren İttihat ve Terakki Partisi’nin siyasal kültürümüz üzerindeki etkileri daha çok tartışılacaktır. Önümüzdeki günlerde çeşitli etkinlikler düzenlenecek ve 1923’de Cumhuriyet’i kuran kadroların İttihatçı geleneğin devamı olup olmadığı meselesi tekrar gündeme gelecektir.

100. yıl münasebetiyle, bundan yaklaşık 90 yıl önce 5 Kasım 1918 günü Zaman gazetesinde yayınlanmış biraz duygu yüklü bir İttihat ve Terakki değerlendirmesini dikkatinize sunuyorum. Değerlendirmenin yazarı Refik Halid Karay (1888 - 1965) inkılâptan hemen sonra gazeteciliğe başlamış, İttihatçı fedailerin gazeteci arkadaşı Ahmet Samim’i öldürmelerinden sonra muhalefetin dozunu arttırmıştır. Hürriyet ve İtilaf Partisi yandaşı olan Refik Halid Bey, diğer muhaliflerle birlikte Sinop’a sürgüne yollanmıştır. Beş yıl sürgünde kaldıktan sonra 1918’de İstanbul’a dönmüş ve tekrar gazeteciliğe başlamıştır.

Yazının yazıldığı dönem önemlidir: Talat Paşa kabinesi 8 Ekim 1918 günü istifa etmiş ve 30 Ekim’de Mondros Mütarekesi imzalanarak savaşın kaybedildiği tescil edilmiştir. 1 Kasım günü İttihat ve Terakki son kongresini toplayarak kendisini feshetmiştir. Artık İstanbul’un işgali beklenmektedir. 2 Kasım gecesi üst düzey İttihatçılar bir Alman torpidosuna binerek ülkeyi gizlice terk ederler. O gece ülkeyi terk eden kadroda şu isimler vardır: Enver Paşa (Harbiye Nazırı ve Genelkurmay Başkanı), Talat Paşa (Sadrazam ve Dahiliye Nazırı), Cemal Paşa (Bahriye Nazırı), Bedri ve Azmi Beyler (Polis Müdürleri), Dr.

Yazının devamını okumak için tıklayın.