İSTİSMARLAR . 16 aydır birlikteyiz. Bu süre içinde hiç ara vermeden, bazen hafta içinde de olmak üzere yazdım. Bu hafta kendime izin verdim. Ancak sayfamı boş bırakmayacağım, önemli gördüğüm bir konuya ve okur mektuplarına değineceğim. Her yıl mart ve nisan aylarında hamasi biçimde ele alınan, sonra da unutulan Çanakkale Savaşları konusunda Türkçede yayımlanan kitapların hem niteliği hem de niceliği içler acısıdır. Çeşitli düzeydeki okuyuculara, derli toplu ve anlaşılır bir dille, savaşın arka planını, safahatını, sonuçlarını anlatan kitapların sayısı bir elin parmaklarını geçmezken, asker kökenli araştırmacıların kaleme aldığı, anlaşılması güç, kuru teknik bilgilerin vatan-millet edebiyatıyla harman edildiği, saman tadındaki kitaplar bile pek azdır.

YAKINMALAR . Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi kurucularından Prof. Ahmet Mete Tunçoku da, 18 Mart 2009 günü, CNN Türk muhabirine, Çanakkale Savaşları’na dair pek çok konunun henüz araştırılmadığını, 22 ayrı kuruma dağılmış belgelere erişimin çok zor olduğunu, kendi üniversitesinde bu işe gönül vermiş üç öğretim üyesi ve bir emekli askerden oluşan ekibin bile kadro ve bütçeye sahip olmadığını anlatıyordu. Prof. Tunçoku, bu 22 kurumu saymadı ama bunlardan en önemlisinin, kısa adı ATASE olan Genelkurmay Askerî Tarih ve Strateji Etüd Başkanlığı olduğunu herkes tahmin edebilir. Bu kurumun Osmanlı’nın son dönemi, Kürt, Ermeni, azınlıklar gibi netameli konulara dair arşiv belgelerini araştırmacılarla paylaşmakta ne kadar elisıkı olduğunu biliyordum.

ÇABALAR . Ancak araştırmacı Yetkin İşcen’in http://www.gallipoli-1915.org adlı sitesindeki bilgilere bakılırsa ATASE, Çanakkale (Gelibolu) Savaşları arşivi konusunda garip bir eliaçıklık içinde. İstiklâl Madalyalı bir askerin torunu, TSK mensubu bir subayın oğlu olan ve yaklaşık 30 yıldır Çanakkale Savaşları üzerine çalışan Yetkin İşcen’in, ricam üzerine kaleme aldığı, olayı özetleyen yazıyı okuduktan sonra, hem ATASE’nin nasıl çalıştığını, hem de Türkiye’de değil netameli konularda, gururla andığımız konularda bile araştırma yapmanın ne kadar zor olduğunu daha iyi anlayacağınızı sanıyorum. Araştırma bu kadar zor olunca, ortaya çıkan eserlerin niceliği ve niteliği de düşüyor. Böylece meydan hamasete, vatan-millet edebiyatına kalıyor.

***

“Geçtiğimiz yılın ortalarında, internette, bir Avustralya üniversitesinin Çanakkale Savaşı tarihi ile ilgili enstitüsünün başkanı olan bir Avustralyalı profesörle tanıştım. Birkaç kez karşılıklı yazışmadan sonra, bu Avustralyalı akademisyenin Ortadoğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Tarih Bölümü ile anlaşma yaptığını; bölümün eski yazı bilen iki görevlisinin kendileri için Genelkurmay Askerî Tarih ve Strateji Etüd Başkanlığı’nın (ATASE) arşivinde çalışmaya başladığını; bu çalışmalardan elde edilen bilgilerin İngilizceye çevrilerek Avustralya’daki üniversiteye yollandığını öğrendim.

Bu iş, bazılarına göre 100.000, kimine göreyse 500.000 dolar karşılığı yapılıyordu. Ancak; bu paranın kim tarafından alındığı belli değildi. İşi yapanın ODTÜ olduğu açık ve net olduğundan, tahsilâtı da onların yaptığını düşünmek yanlış olmazdı.

Ancak; bu iş sadece Avustralya üniversitesinin isteği-ODTÜ’nün de kabul etmesiyle olacak bir iş değildi. Projenin gerçekleşmesi için bir üçüncü makamın da onayı gerekiyordu: ATASE’nin onayı... Bu makam projeye ‘olur’ vermezse, kimse bir şey yapamazdı...

Bu sorunun yanıtını öğrenmek için, 2008 yılının başında, Bilgi Edinme Yasası çerçevesinde internet kanalıyla Genelkurmay’a başvurdum ve aşağıdaki sorularımın yanıtlanmasını talep ettim:

“Sayın ilgili,

1- Kurumunuzda, yukarıda tarifi yapılan biçimde bir araştırmanın bulunup bulunmadığı;

2- ATASE’nin söz konusu iki üniversite arasındaki ilişkiyi bilip bilmediği;

3- ODTÜ Tarih Bölümü’nün ATASE’den hangi gerekçelerle araştırma izni aldığı;

4- Söz konusu çalışmanın kaç uzman katılımıyla yapıldığı;

5- Bu kişilerin, eski yazıyı mükemmel biçimde bilip bilmedikleri ve Çanakkale savaşı tarihi konusunda uzman olup olmadıkları;

6- Bu kişilerin, ATASE arşivlerinde günümüzdeki çalışma şartlarına (eski yazı uzmanlığı, akademisyen olma, kurum yazısı ve senede azami 30 gün çalışma izni) bağlı kalıp kalmayacakları;

7- Avustralya üniversitesinin elde etmek istediği belgelerin neler olduğu;

8- Aynı belgelerin daha önce ATASE ya da başka yerli bir kurum veya araştırmacı tarafından incelenip incelenmediği; incelendiyse belge içeriklerinin sınıflandırılmasının yapılıp yapılmadığı (gizli/gizli değil);

9- Eğer incelenmişlerse, bunların yayınlanıp yayınlanmadığı; eğer incelenmemişlerse, niçin ilk kez yabancı bir ülke üniversitesine açıklandıkları;

10- ODTÜ Tarih Bölümü tarafından incelenen bu belgelerin hangi formlarda (fotokopi mi yoksa özet çıkarılma mı) Avustralya’ya yollandığı konularında tarafıma, bir yanlış anlamaya yol açmaması için, açık ve anlaşılır bilgi verilmesini rica ederim.’

İşi yokuşa sürmek mi?

Bu yazıma bir ay sonra verilen yanıtla ‘kimlik bilgilerimden gazeteci olduğumun anlaşıldığı ve başvurumu yazılı olarak yapmam gerektiği’ bildirildi... Üşenmedim, bu kez de yazılı olarak postayla başvurdum. Tekrar bir ay daha geçti ve benden yine ‘yazılı olarak başvurmam’ istendi. Başvurumu yeniledim ama bir ay sonra ‘aynı başvuruya daha önce yanıt verilmişti’ denilerek reddedildiğim bildirildi. Ben de bunun üzerine, günün Genelkurmay Başkanı Yaşar Büyükanıt’a da durumu anlatan bir mektup yazdım. Ancak hiç yanıt alamadım.

Derken, bir sabahın erken saatlerinde cep telefonumdan arandım. İyi günler dileyen bir erkek, Genelkurmay’dan aradığını söyleyerek kendini tanıttı. Bir albaydı ama uyku sersemi ismini anlayamadım. Beni aradığı cep telefonunun numarası kendi telefonumda belirmişti; bu yüzden ismini tekrar sormadım.

Bu albay, kısaca Genelkurmay adına üzüntülerini bildirdi ve yazışmalarımızda yaşanan anlaşmazlık nedeniyle özür diledi. Sorduğum sorularla ilgili konunun incelendiğini, en kısa zamanda tarafıma bilgi verileceğine söz verdi. İlgisine teşekkür ettim ve konuşmayı bitirdik.

Kısa ve anlaşılmaz bir cevap

Çok geçmedi, Genelkurmay’dan yeni bir e-posta aldım. Konuyu kendilerince noktalıyorlardı:

“Gazeteci Ahmet Yetkin İŞCEN’in 12 Mayıs 2008 tarihli yazısı.

1. İlgi ile söz konusu bilgi edinme taleplerinize ilişkin olarak yapılan araştırma neticesinde elde edilen bilgiler müteakip maddelerde sunulmuştur.

2. Orta Doğu Teknik Üniversitesi araştırmacıları; Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt (ATASE) Başkanlığı arşivinden, Bakanlar Kurulu’nun 31 Ocak 2002 tarihli ve 2002/3681 sayılı “Devlet Arşivlerinde Araştırma ve İnceleme Yapmak İsteyen Türk veya Yabancı Uyruklu Gerçek veya Tüzel Kişilerin Tabi Olacakları Esaslar” kapsamında faydalanmışlardır.

Yazının devamını okumak için tıklayın.