Daha önce Kimlik yanılsaması (L’illusion identitaire) adlı kitabı Türkçede de yayımlanan Jean-François Bayart geçtiğimiz günlerde Fransa’da yeni çıkan Islam républicain (Cumhuriyetçi İslam) kitabı üzerine bir söyleşi yapmak üzere Türkiye’deydi. Bu kitabında Bayart, bütün farklarına rağmen, Türkiye, İran ve Senegal’in her birini diğeriyle karşılaştırarak tarihselliklerini anlamaya çalışırken, bu ülkelerdeki Müslümanların “cumhuriyet” fikriyle nasıl iç içe olduğunu anlatıyor.

Bayart’ın bu kitabında tartıştığı konulardan biri İran devrimi... Ona göre, aslında bir “darbe” olan Sovyet devrimi ve aslında bir “iç savaş” ürünü Çin devrimine kıyasla İran devrimi, 1789 Fransız devrimi gibi, sokaklardan gelen tipik bir halk hareketi olarak, “gerçek bir devrim” niteliği taşıyor.

Bayart aynı zamanda söz konusu “devrim”lerin benzer bir süreçten geçtiğini anlatıyor. Nasıl Fransız devrimi “Thermidor” dönemiyle birlikte, orijinal iddiasından vazgeçip, daha muhafazakâr bir “karşı-devrim” niteliğine büründüyse, İran devrimi de “Thermidor”u yaşadı.

Bir bakıma, devrimlerin öncüsü olan kadroların “seçkin” bir grup olarak “yönetici sınıf” haline gelmesi ve çıkarlarıyla birlikte “profesyonelleşmesi” anlamına geliyor Thermidor... Ya da ortaya çıkan düzenin zaten “arzulanan” olduğunu, “gerçek” olduğunu, daha fazlasının “boş hayal olacağını” düşünen profesyonel devrimciler kendilerinin ve yakın çevrelerinin vardıkları aşamayı sabitlemeye gayret ediyorlar. Kendilerinin elde ettikleri başarı “tek anlam” haline geliyor ve devrime taşıyan ütopya sona eriyor; değişen “devletin yönetimi” esas işleri haline geliyor.

Yazının devamını okumak için tıklayın.