Sayıştay: Hazine değil sanki bakkal defteri

Sayıştay, 2007 Hazine İşlemleri Raporu’nda Hazine’yi geçen yıla ait birçok işleminde yanlışlık ve eksiklik belirleyerek ciddi olarak uyardı. Meclis’e sunulan raporda Sayıştay, alacak hesabının tutmadığını ve belgesi olmadan, harcama kesinleşmeden bütçeye gider kaydı yapıldığını tespit etti

Devletin muhasebesi delik deşik çıktı. Sayıştay, Hazine Müsteşarlığı’nı işlemleri nedeniyle onlarca büyük yanlış ve eksik tespit ederek ciddi olarak uyardı. Bundan dolayı da Sayıştay, Hazine’nin çok sayıdaki hesabına uygunluk vermedi. Sayıştay, bütçe giderinin, ödemenin kesinleşmesi ve belgenin tamamlanmasından sonra yapılmasını önerdi.
Anayasa ve yasalarda yapılan değişiklikle denetim yetkisi artırılan ve kamu yönetiminde şeffaflık ve hesap verme kültürünü geliştirmede kendisine büyük görevler düşen denetleyici kuruluş olan Sayıştay Genel Kurulu, son yıllarda hazırladığı en ayrıntılı ‘2007 Yılı Hazine İşlemleri Raporu’nu 9 eylülde görüştü ve rapor, TBMM’nin bilgisine sunuldu. Hazine Müsteşarlığı İç Ödemeler ve Devlet Borçları Muhasebe Birimleri’nce 2007 yılı  dönemi dosyalarının en geç şubat ayı sonunda Sayıştay Başkanlığı’na gönderilmesi gerekirken 8 mayısta geldiği belirtilen raporda, Sayıştay’ın yaptığı tespitlerden sadece bazıları:

352 MİLYON YTL’LİK HATA • 2007 yılı sonu itibarıyla Hazinenin uzun vadeli dış borcun ikrazından doğan alacaklarının tutarı gerçekte 11 milyar 577 milyon 175 bin 764,40 YTL olmasına rağmen hatalı kayıtlar nedeniyle muhasebe kayıtlarında 352 milyon 309 bin 850,85 YTL fazlasıyla 11 milyar 929 milyon 485 bin 615,20 YTL olarak yer almaktadır. Söz konusu hatalı kayıtlarla ilgili düzeltme kaydı 2008 yılında yapılmış olmakla birlikte 2007 yılında yapılan hatalı kayıtlar nedeniyle ‘230-Dış Borcun İkrazından Doğan Alacaklar Hesabı’na gerçek durumu tam ve doğru olarak yansıtmadığı gerekçesiyle, Sayıştay Genel Kurulunun 09.09.2008 tarih ve 5226/1 sayılı Kararı gereğince uygunluk verilmemiştir.

BAKİYE TUTMUYOR • Takipteki Hazine Alacakları Hesabına, gerçek durumu tam ve doğru olarak yansıtmadığı gerekçesiyle 2006 yılı işlemleri için uygunluk verilmemişti.  Bu hesaba ilişkin 2007 yılı muhasebe kayıtlarının incelenmesi sonucunda; Raporun ‘Muhasebe Birimleri İtibarıyla Hazine Alacakları’ bölümünde de bahsedildiği üzere, hesabın borç bakiyesi gerçekte 52 milyar 355 milyon 529 bin 649,10 YTL olmasına rağmen, muhasebe kayıtlarında 13 milyar 137 milyon 881 bin 992,40 YTL fazlasıyla 65 milyar 493 milyon 411 bin 641,56 YTL olarak yer almaktadır. Bu hesaba da uygunluk verilmemiştir.

ALACAK STOKUNDA FAZLA • 31 Aralık 2007 tarihi itibarıyla Hazine alacak stoku 110 milyar 64 milyon 919 bin 134,13 YTL olması gerekirken, mevcut muhasebe kayıtlarına göre 123 milyar 754 milyon 621 bin 984,19 YTL olarak görülmektedir. Hatalı kayıtların yapılmış olduğu tespit edilmiştir. Söz konusu hatalı kayıtlardan  dolayı 2007 yılı muhasebe kayıtlarında Hazine alacak stoku, olması gerekenden 13 milyar 689 milyon 702 bin 850,06 YTL fazla görülmektedir.

BÜTÇE GİDERLERİNDE ŞİŞİRME • Yapılan incelemelerde, ‘ilgili mevzuat hükümlerine göre gerçekleşme belgeleri olmadan ve gider kesinleşmeden bütçe gideri kaydı yapıldığı’ tespit edilmiştir. Söz konusu uygulama ile aylar itibarıyla ‘bütçe giderleri olması gerekenden fazla gösterildiğinden, bu durum, muhasebenin dönemsellik ilkesine aykırılık’ oluşturmaktadır. Bunun üzerine Sayıştay, ‘Bütçe gideri, ödemelerin kesinleşmesi ve belgelerin tamamlanmasını müteakip yapılmalıdır’ önerisinda bulunmuştur.

GERÇEKDIŞI HESAPLAR • İç Ödemeler Muhasebe Birimince tutulan 197- Sayım Noksanları Hesabı, 217- Menkul Varlıklar Hesabı, 240- Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı ve 241- Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’na gerçek durumu tam ve doğru olarak yansıtmadığı gerekçesiyle uygunluk verilmemiştir.

YABANCI DEVLET TAHVİLLERİ • Hazine’nin elinde bulunan hisse senetleri ve yabancı devlet tahvilleri için, Hazine Kontrolörleri Kurulunca, bunların Hazineye ne amaçla ve ne zaman intikal ettiğinin, intikal tarihi ile güncel durumu arasında geçen zaman diliminde senede bağlı hak ve yükümlülüklerin yerine yetirilip getirilmediğinin, yerine getirilmediyse sorumluluğu bulunan ilgililerin tespit edilerek, elde edilecek sonuçlara göre gerekli işlemler yapılmalıdır.

ALTINLAR TAM SAYILMAMIŞ • Muhasebe birimi kasa veya veznelerinde saklanması ve dönem sonlarında tutanağa bağlanması gereken değerlerin usulüne uygun alınıp saklanmadığı, dönem sonlarında usulüne uygun sayımlarının yapılmadığı tespit edilmiştir.
Muhasebe Biriminde işlem gören hesaplardan 2007 sonu itibarıyla 10 milyon 824 bin 620 YTL tutarında altın, 223 bin 219 YTL tutarında kıymetli maden harici menkul varlık için dönem sonlarında sayım tutanağı usulüne uygun düzenlenmemiştir. Bu menkul kıymetlerden kaybolan, değeri artan ya da azalan olup olmadığı da değerlendirilmemiştir.

OSMANLI BANKASI HİSSELERİ KAYIP • İş Bankası ve Osmanlı Bankası kurucu hisse senetlerinin itibari mali değeri olmadığı ve sermayeye ilişkin hakları göstermediği gerekçesi ile muhasebe kayıtlarında yer almadığı görülmüştür. Ayrıca Osmanlı Bankasına ait kurucu hisselere ait sertifikaların usulüne uygun şekilde alınmaması ve/veya saklanmamasından dolayı zayi olduğu anlaşılmıştır. Zayi olan Osmanlı Bankası Kurucu hisselerine ait temettüler nedeniyle kamu zararının gerçekleştiği tespit edilmiştir. Zayi banka hisseleri ile önceki yıllar kesin mizanında yer alan ancak fiziki hisse senetleri bulunamayan kıymetli evraka ilişkin soruşturma yapılarak, sorumlular tespit edilmelidir.

MALİ TABLOLAR  GÜVENİLİR DEĞİL • Usulüne uygun yapılmayan muhasebeleştirme ve raporlamaya göre hazırlanan mali tablolar, denetimler açısından güvenli bir zemin oluşturmamaktadır.
Hazine tarafından yapılan tahsilatlarda Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde düzenlenen ‘alındı’ belgeleri kullanılmamaktadır. Bu nedenle vergiler, gecikme faizi ve cezası gibi unsurlar ayrıştırılamamaktadır. Muhasebe kayıtları bu yönüyle tahsilatlar yönünden tam bir güvence sağlamamaktadır. Ayrıca Hazine muhasebe birimlerince gerçekleştirilen mali işlemlerde kullanılan muhasebe fişlerin birçoğunda, dayanak oluşturan belgeler işlemin mahiyetini açıklayıcı nitelikte değildir. Bu da, sorumluların tespitini zorlaştırmaktadır.

SAYIŞTAY 1995’TEN BERİ İNCELİYOR • Sayıştay Anayasanın 160.maddesine göre “merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderleri ile mallarını TBMM adına denetlemek ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmakla görevli” bir kuruluş. Sayıştay Başkanı Mehmet Damar’ın sunuş yazısına göre de Sayıştay 1995 yılından bu yana her yıl ‘Hazine İşlemleri Raporu’ hazırlayarak TBMM’ye iletiyor. Ayrıca her yıla ait ‘Merkezi Yönetim Bütçesi Uygunluk Bildirimi’ ve bu bildirimin sonuçları da rapor halinde TBMM’ye gönderiliyor.