|
|
|
HÜSEYİN KALKAN * / Mustafa Muğlalı, sadece Cumhuriyetin değil, aynı zamanda İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin de demir yumruğuydu. Ermeni kıyımında edindiği deneyimleri, Kürt kıyımında kullandı.
|
Mustafa Muğlalı’nın Kürt kıyımındaki rolü biliniyor. Özellikle son dönemde yayımlanan çalışmalarda, Muğlalı’nın rolünün sadece 33 Kurşun olayıyla sınırlı olmadığı, Koçuşağı ve Bicar tenkil hareketlerini de yürüttüğü belgelendi. Muğlalı’nın “Menemen fatihi” olduğu ise zaten biliniyor. Bilinmeyen ise, Mustafa Muğlalı’nın Ermeni kıyımındaki rolü, daha doğrusu rolleri. Muğlalı, sadece Cumhuriyetin değil, aynı zamanda İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin de demir yumruğuydu. Ermeni kıyımında edindiği deneyimleri, Kürt kıyımında kullandı. I. Dünya Savaşı başladığında Mustafa Muğlalı binbaşı rütbesi taşıyordu. Bir yıl sonra yarbaylığa terfi etti ve Adana Bölge Komutanlığı Kurmay Başkanlığı’na atandı. Bu görevi 1918 kadar sürdüren Muğlalı, bu tarihte Osmaniye’de bulunan 44. Tümen Komutanlığı’na atandı (www.biyotarih.com/?p=682). Genelkurmayın yayınladığı belgelerinde yaptığımız inceleme Mustafa Muğlalı’nın bu görevi sırasında, Ermenilere yönelik, önemli bir operasyona imza attığını gösteriyor.
Yarbay Mustafa görev başında
Genelkurmay Başkanlığı’nın yayımladığı “Belgelerle Ermeni Faaliyetleri” isimli kitabın ikinci cildinde (2005-2008) yer alan bazı yazışmalarda, İslahiye’de tehcirden kaçan bir grup Ermeni’nin dağlık bir bölgede saklandığı ve yer yer jandarmayla çatışmaya girdiği anlaşılıyor. Söz konusu kitabın 2. ve 8. ciltlerinde bu olayla ilgili 11 adet yazışma yer alıyor. Emniyet Bölge Komutanı Yarbay Akif imzasıyla 2. Ordu Komutanlığı’na 24 Mayıs 1918 tarihinde gönderilen ilk yazıda, grubun jandarmaya kurduğu bir pusuda 7 kişiyi öldürdüğü bildiriliyor. Adana Valisi Nazım da, bir sonraki gün aynı olayı 2. Ordu Komutanlığı’na bildirir (Belgelerle Ermeni Faaliyetleri, Cilt 2, s. 242). Sürüp giden yazışmalardan anlaşıldığı kadarıyla “alınan bütün tedbirlere rağmen”, grubun varlığını sürdürdüğü ve çevre köylerden yardım gördüğü anlaşılıyor. Grubun İslahiye’de yaşayan Ermenilerden oluştuğu, çevre köylüleri tanımalarının yanı sıra eşleri ve çocuklarının yanlarında olmasından da anlaşılıyor. 2. Ordu İnzibat Bölge Komutanı Akif imzasıyla, 7 Eylül 1918 tarihinde 2. Ordu Komutanlığı’na yazılan bir yazıda şu satırları okuyoruz: “Ermeni çetelerine menfaat temin etmek için yardım edenlerin, İslahiye’nin Sakçayüzü Köyü’nün zengin ve nüfuzlu kişilerinden Hurşit Ağa ile akrabası olan ve evinde Ermeni çete reisinin eşiyle çocuğu yakalanan ve bugün ailesiyle birlikte firarda bulunan kişi Kilis’in Karasuret Köyü’nden olan kişi ile Kilis’in Akçakent Köyü’nden Battal Ağa ve İslahiye’deki zenginlerden Hacı Ağa isimli kimseler olduklarını bildirmektedir.“ (Age, Cilt 2, s. 272).
Yazışmalarda sayıları 30-40 kişi olduğu bildirilen bu grubun, 2. Ordu bölgesinde paniğe yol açtığı, birçok askeri birimin ve en az üç ilin valisinin olayla ilgilenmelerinden ve yazışmalarından belli oluyor.
3 Mayıs 1918 tarihinde 44. Tümen Komutanlığı’na Mustafa Muğlalı’nın atanmasının bu grupla ilgili olduğu tahmin etmek zor değil. “Biyotarih” web sitesinde yer alan biyografisine göre, Muğlalı, 3 Mayıs 1918’de 44. Tümen Komutanlığı’na atanır. Böylece o tarihlerde şifrelerin altında bulunan “44. Tümen Komutanı Yarbay Mustafa”nın Mustafa Muğlalı olduğu anlaşılıyor. Muğlalı’nın tümen komutanlığına atandıktan sonra olayla bizzat ilgilendiği görülüyor. 44. Tümen Komutanı “Yarbay Mustafa” imzalı ilk şifre, 4 Ağustos 1918 tarihini taşıyor. 12. Tümen Komutanı Yarbay Fahrettin’e gönderilen söz konusu şifre, Yarbay Fahrettin’in bir sunumuyla 2.
Haberin devamını okumak için tıklayın.
