Rusya’nın en ünlü siyasi karikatüristi, Boris Yefimov, 1 ekimde 109 yaşında hayata gözlerini yumdu. 70 yıllık kariyeri boyunca 70 binden fazla karikatüre imza atmış olan Yefimov, Stalin’in karikatüristi olarak biliniyordu

Onu tanıyanlar Boris Yefimov’un ayaklı bir tarih kitabı olduğunu söylüyorlar. Bir asrı aşan yaşamı boyunca, savaşlara, devrimlere tanık olmuş. Öyle ki, Rusya’nın son çarı II. Nikola’yı da tanımış, Lev Troçki ile arkadaş bile olabilmiş. “Stalin’in karikatüristi” olarak bilinen Yefimov için Hitler’in “Gördüğünüz yerde vurun emri” verdiği söylenir. Bir rivayete göre, Yefimov, çizdiği karikatürleri önce yakın arkadaşı ve hayranı olan Stalin’e gösterir, ancak Stalin’den onay alırsa yayınlarmış. Rusya’nın en yüksek tirajlı gazetelerinden biri olan Izvestiya‘nın baş karikatüristlik görevini yapan Yefimov’un son dönemde eskinin devlet başkanı şimdinin başbakanı Vladimir Putin’e de oldukça yakın olduğu biliniyor.

YAHUDİ BİR AİLENİN ÇOCUĞUYDU • Hayatı boyunca ülkesinde el üstünde tutulan Yefimov ünlü şair Vladimir Mayakovsky ile de çok yakın dost oldukları bilinir. Ancak Yefimov Mayakovsky’ye eserlerini hiçbir zaman beğendiremez; hatta bir keresinde şair Londra’da yayımlanan The Morning Star‘a verdiği bir röportajda “Boris’in çizim kabiliyeti çok zayıf” der.
28 eylülde Kiev’de Yahudi bir ailenin ikinci erkek çocuğu olarak dünyaya gelen Yefimov yaşayan en yaşlı Yahudi olma unvanını da elinde tutuyordu. 100 yaşına kadar dininin gerektirdiği ibadetleri yerine getirmeyen Yefimov, 107 yaşındayken çok sayıda İsrail gazetesine bu nedenle konu olmuş ve kökten dinci Yahudiler tarafından ağır eleştirilere maruz kalmıştı.
Asıl adı Boris Fridland olan sanatçı, yirmili yaşlarında anti-semitizmin çok sancılı bir şekilde yükseldiği dönemde soyadını Yefimov olarak değiştirdi. Beş yaşında çizim yeteneğini farkeden bir öğretmeninin yardımıyla karikatüre başlayan Yefimov ilk çalışmasında Çar II. Nikola’yı çizdi. Moskova’da hukuk eğitimini tamamladıktan sonra baş gösteren iç savaş nedeniyle Rusya’dan Ukrayna’ya göç eden Yefimov, çalışmalarına bir süre bu ülkede devam etti. 
Kiril alfabesinde soyadı Efimov olarak yazılan usta karikatüristin ölümü özellikle Rus sanat camiasını yasa boğarken, medyada da geniş yer buldu.

KİMLER YOK Kİ • Yefimov sadece siyasi ve toplumsal konuları hicveden karikatürler çizen bir karikatüristti. Ülkesindeki bürokrasinin yavaşlığından Nuremberg’e, Kennedy suikastinden Gorbaçov’un reform çabalarına kadar birçok tarihî olayı onun karikatürleri üzerinden görmek mümkün. Bu karikatürlerin hiç birinde Stalin’in ‘miras ve mirasçılarını’ rencide edecek hiç bir unsurun bulunmadığını söylemeye gerek yok elbette.
Britanya’da yayınlanan The Guardian gazetesi, sanatçının ölümünden sonra yayınladığı haberde Stalin’le, Yefimov’a ilişkin bir olayı şöyle aktarıyor: “1947 yılında Yefimov bir Rus gazetesi olan ve aynı zamanda Soğuk Savaş’ın fitilini ateşlediği söylenen bir karikatür çizmiştir. Karikatürde General Eisenhower, Kuzey Kutbu’na gitmiş, orada Eskimolar ve kutup ayılarıyla toplantı halinde gösterilmekte. Karikatürün başlığında da Amerika’nın bağımsızlığına yönelik asıl tehdit burada denmiş. Tabii bu karikatürün altındaki imza Yefimov’a ait olsa da, fikrin Stalin’e ait olduğu aşikârdır. Karikatür Rus gazetelerinde yayınlanır yayınlanmaz ABD medyası tarafından eleştirilir.”
Yefimov için Stalin’in en güç karşılanabilecek olan talebi — belki de buna ‘emir’ demek gerekir — kendisi gibi Rusya’nın ünlü bir gazetecisi olan ve Stalin’in emriyle 1940’ta öldürülen kardeşi Mikhail’in karikatürünü yapmasını istemesidir kuşkusuz. Ancak beklenenin aksine bu isteği reddetmemiş ve aynen yerine getirmiştir Yefimov. Üstüne üstlük Stalin’e cevap olarak “Çok iyi bir fikir. Hemen çalışmalara başlıyorum” dediği biliniyor.
Kardeşinin katlini konu eden, üstelik bizzat katilin isteği üzerine çizilen bu karikatür için Yefimov 1999’da Russian Life adlı dergide yayımlanan söyleşide şöyle söylüyor: “Elbette ki çok sarsıcı bir olaydı. Boğazımdan aşağı bir bıçak sarkıtılmış gibiydi sanki.” Ancak, kardeşini öldürdüğü için Stalin’e öfke duyduğunu ve bunun kendisi için son derece travmatik bir uygulama olduğunu bu sözlerle ifade ettikten sonra yine de eklemeden duramıyor: “Sovyetler Birliği’nin yakaladığı başarıyla gurur duyuyorum. Eğer bunun için kardeşim ölecekse buna da göğüs gererim.”