Tarihin vicdanlarımızdaki yükünden kurtulmanın tek yolu var

Terim haklı; Teknik Direktör olarak onun görevi cumartesi günkü Ermenistan maçında, Milli Takım’ın nasıl oynayacağını düşünmek, rakibin kuvvetli ve zayıf yanlarını hesaba katarak galibiyet aramak.

Ama Terim de kabul ediyor ki, “tarihin bir yükü” var.

O yük, birçok ülkede olduğu gibi Türkiye’de de, geçmişe “resmî tarih” gözlüğünü çıkararak bakmayı denemiş herkesin bildiği ve taşıdığı bir yük.

Osmanlı’nın, topraklarında yaşayan Ermeniler’e reva gördüğü acının, sadece o acıyı yaşayanların torunlarında değil, o acıyı yaşatanların torunlarında da bugün hâlâ iyileşmemiş bir yarası var.

Adı ne olursa olsun, tarihte yaşananın bir vicdani ağırlığı var.

İster “kıyım” ya da “katliam” deyin, ister benim gibi, 1915’te Ermeniler’e yapılanın “soykırım” tanımına uyduğunu kabul edin...

Bu tanımların farklı siyasi anlamlarını ve hukuki sonuçlarını bir yana bıraksanız bile, masum insanların canına devlet talimatıyla kıyılmış olduğu gerçeğini görmezden gelmediğiniz anda, vicdanınızda bir ağırlık hissediyorsunuz.

Futbolcu da olsanız, cumhurbaşkanı da, gazeteci de... değişmiyor bu; yaşatılan acıyı yaşatılmamış saymadığınız anda bir yük çöküyor omzunuza.

* * *

Tarihlerinin yükü altında ezilmek istemeyen; omuzlarını dik, vicdanlarını rahat tutmayı dileyen toplumlar için tek çıkar yol, tarihle yüzleşmek.

Her bireyin, her topluluğun, bu yüzleşmeyi birey olarak, topluluk olarak yapabilmesi, bence siyasi kararlardan, hukuki süreçlerden, resmî özürlerden daha büyük bir önem ve öncelik taşıyor.

Her birimiz hem tek başımıza hem de içinde bulunduğumuz gruplarla, cemaatlerle, giderek bütün bir toplumla birlikte öğrenmeye, sorgulamaya, adını koymaya başladığımızda, tarihin yükünü de dönüştürmeye başlıyoruz çünkü.

Ağırlığın yerini anlayış alıyor o zaman...

Bağışlanmayı ve/veya bağışlamayı dilediğimiz anda suçluluk yerini sorumluluk duygusuna bırakıyor.

“Bir daha asla” diyebildiğimizde iyileşmeye başlıyoruz.

* * *

Tam olarak iyileşmemiz ise, “bir daha asla” derken sadece kendimize değil, bir bütün olarak içinde yaşadığımız topluma ve aslında o toplumun vicdanını da temsil eden devlete güvenebilirsek mümkün ancak.

Bu güvenin oluşması için, devletin kendi gerçek tarihiyle yüzleşmesi şart.

* * *

Tarih, devletlerin tarihleriyle yüzleşmesinin örnekleriyle dolu...

1970’i hatırlayın; buz gibi bir aralık gününde, Polonya’nın başkentini ziyaret eden Willy Brandt’ı düşünün.

Dönemin Batı Almanya Şansölyesi, “Ostpolitik” adıyla anılacak yakınlaşma politikası gereği, Doğu Bloku’nun kalbi Varşova’ya gittiğinde, sadece Soğuk Savaş’ın soğukluğuyla değil, tarihle de yüzleşiyordu.

İkinci Dünya Savaşı’nda Naziler’in 500 bin Yahudi’yi katlettiği Eski Varşova Gettosu’nun kapısında, başı öne eğik saygı duruşunda bulunurken, Alman tarihinin yükünü de omuzluyordu.

Ve az sonra, Getto’nun kapısında yanan meşalelerin sessizliğinde, kimsenin beklemediği bir anda, dizlerinin üzerine çöküp “Hiçbir halk tarihinden kaçamaz” dediğinde, o yükü hem kendi yüreğinde hem bütün bir Alman halkının vicdanında dönüştürmeye başlamıştı çoktan.

* * *

Ya da köleliğin yasaklanmasından tam 140 yıl sonra, ancak geçen temmuz ayında, kölelik kanunları için siyahi Amerikalılar’dan özür dileyen ABD Temsilciler Meclisi’ni düşünün.

ABD Senatosu’nun, geçen şubatta, Amerikan Yerlileri’nin bugün sayıları pek az kalmış torunlarına, “Atalarınıza yapılan katliamın vicdani yükünü taşıyoruz, af diliyoruz” dediğini hatırlayın.

Ve ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi’yi önceki gün Hiroşima’da dua ederken gösteren fotoğraflara bakın.

İkinci Dünya Savaşı’nın sonuna doğru atom bombalarıyla Hiroşima’da 140 bin, Nagazaki’de 80 bin insanın ölümüne yol açan ABD’nin bir türlü dileyemediği özrü, ülkenin üç numaralı yetkilisinin, sessiz bir duayla da olsa, dile getirmesine kulak kabartın.

* * *

Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün 6 eylüldeki Türkiye-Ermenistan milli maçını izlemek için Erivan’a bir günlük ziyaret yapma niyetini alkışlıyorum.

Gül’ün, bu ziyareti “tarihle yüzleşme” fırsatı olarak görmediğini; Türkiye’de bireylerin ve toplumun yavaş yavaş bulmaya başladığı bu cesareti, devletin henüz bulamadığını çok iyi biliyorum.

Ama Gül yine de, tarihin yükünü hafifletmek yönünde bir adım atabilir...

Ziyareti sırasında edeceği bir çift sözle, yaşanan/yaşatılan acıları vicdanımızda taşıdığımızı anlatabilir.

Kim bilir, belki Erivan’da sessizce dua edebilir.