İrtica

Rücu^c etmek Arapça “geri dönmek” demek. Sondaki nesne Arapça ayın harfini temsil ediyor, gırtlaktan gelen ve Türkçe karşılığı olmayan bir ses. Aynı Arapça kökten ric^cat geri dönüş. Özellikle askerî anlamda kullanılıyor.

İrtica^c da geri dönüş, Arapça gramere göre aynı Arapça kökten türetilmiş bir kelime, ama Arapça değil. Fransızca réaction sözcüğünün siyasi anlamını karşılamak için 1908 yılında İstanbul’da icat edilmiş neo-Osmanlıca bir uydurma söz. O yılın temmuzunda ilan edilen Meşrutiyet idaresine karşı ekim sonlarında Taşkışla’da asker arasında bir kıpırdanma olmuş. 1 kasımda İttihat ve Terakki Cemiyeti zehir zemberek bir bildiri yayınlayarak “irtica tehlikesine” dikkat çekmiş. Kelimenin matbu olarak benim bulabildiğim ilk kullanımı bu.

Ondan sonraki haftalar boyunca İstanbul basını “irtica” nedir, var mıdır, yok mudur, bu kelime uygun mudur, yat kalk bunu tartışmış. 31 Mart 1909’daki askerî ayaklanmadan sonra kelime iyice yerleşmiş.