Desimal

Şimdi Öztürkçüler bitti, akla gelecek her kelimenin aslında Kürtçe ya da Zazaca olduğunu savunan –savunan demeyelim, dileyen- okurlar sardı etrafımı. Günde ortalama beş tane geliyor.

Zazaca des on sayısıymış. Metrik sistemi Zazalar mı buldu hocam?

Bütün Hintavrupa dillerinde on anlamına gelen kelime orijinal *dekm biçiminden gelir. İnce sesliye bitişen /k/, Hintavrupa aleminin doğu kanadında binlerce yıl önce /s/ olmuş. Bazı İran dillerinde de hece sonundaki /s/ yutulmuş. Dolayısıyla 10’un Sanskritçesi (yani eski Hintçesi) dâsa, Ermenicesi dasn, Bulgarcası deset, Rusçası desyat, Zazacası des, Osetçesi daes, ama Farsçası deh, Kürtçesi de deh.

Batı kanadında /k/ sesi daha uzun süre korunmuş. Yunanca on, dekametre’deki déka. Latincesi decem, /dekem/ okunur. İngilizcesi, aslında tegen’den bozma ten. İngilizce /t/ modern Almancada her zaman çatlak /ts/ sesiyle karşılandığı için Almancası Zehn, yani /tsên/. İrlandacası çatlak /kh/ sesiyle deich. Bunların hepsi matematik gibi kurallı değişimler. Aynı kelimenin değişik lehçelere göre söylenişi.

Latince /k/ sesi modern Fransızcada ince sesliden sonra /s/ diye telaffuz edildiği için Latince “onlu, onarlı” anlamına gelen decimalis de esasen /dekimalis/ iken Fransızca /desimal/ olur. Bize Fransızcadan gelmiş. İtalyancadan alsaydık deçimal olurdu.


"www.nisanyansozluk.com - Türkçenin en kapsamlı etimoloji sözlüğü"

Sevan Nişanyan'ın Agos yazıları - nisanyan.blogspot.com