Deşifre edilen Türkiye

Türkiye yabancı diplomatlar için her zaman çok ilginç ve heyecan dolu bir görev yeri olmuştur. Kariyerlerinde ilerlemek isteyenler, özellikle de ABD, AB ve NATO üyesi ülkelerden olan diplomatlar sıkça Ankara’ya gelmeyi yeğlemişlerdir. Türkiye’nin stratejik konumu, Müslüman olup Batı’ya yüz çevirmiş oluşu, ve bu yolda halen yaşamakta olduğu iç çalkantılar, yazdıkları kriptolar için zengin malzeme oluşturuyor ve başkentlerinde en üst düzeyde ilgi çekiyor. Bu diplomatlardan bazıları da Türkiye’de yaşadıklarını kitap haline getiriyor.
Bunların arasında şüphesiz en mükemmel örnek 18. yüzyılın başında İngiltere’nin Osmanlı Sarayı nezdindeki Büyükelçisi Sir Edward Wortley Montagu’nin renkli eşi Lady Mary’nin Timas yayınları tarafından “?ark Mektupları” adıyla Türkçeye de çevrilen “Turkish Embassy Letters”ı sayabiliriz. Keskin zekâsıyla ve en ince detayları kaçırmama yeteneği ile Lady Mary günün toplumuna eğlenceli bir dille ayna tutuyor. Bazı gözlemleri güncelliğini koruyor. Mesela peçenin Türk kadınına evinin dışına çıkma özgürlüğünü sağladı gibi. Lady Mary’nin çizdiği tablolar Orientalist resim akımının ilham kaynaklarından biri olarak sayılıyor.
Son zamanlarda Türkiye hakkında en dikkat çekici kitaplardan biri ise İsveç’in eski Ankara Büyükelçisi Ann Dismorr’un kaleme aldığı “Turkey Decoded” yani “Deşifre Edilmiş Türkiye”. İsminden de anlaşıldığı üzere Dismorr bir hanım. 2001 ile 2005 yılları arasında, yani AKP’nin iktidara ilk gelişi ve AB ile müzakerelere başlandığı yıllarda, Türkiye’de bulundu. İsveç’in en parlak diplomatları arasında sayılan, zarafeti ve güzelliği ile de dikkat çeken Dismorr, Başbakan Erdoğan ve çevresi ile de sıcak bir diyalog kurmayı başarmıştı. AB ile müzakerelerin başlamasından önce yaşanan heyecan dolu anları ancak içerden birinin aktarabileceği ayrıntılarla kâğıda döken Dismorr, tıpkı Lady Mary gibi de Türkiyeli kadınlara büyük ilgi duymuş. Güneydoğu’ya gitmiş, namus cinayetlerini araştırmış ve Diyarbakır’da ilk kadın merkezi KAMER’i kuran Nebahat Akkoç’u yakından tanımış. Akkoç’u öve öve bitiremiyor. Dismorr Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne girmesi gerektiğine inanlardan. Ancak nisan sonunda kitabını tanıtmak üzere Türkiye’ye geldiğinde, kendisini ilk defa karamsar buldum. Kapatma davası birçok yabancı gözlemci gibi onu da afallatmıştı. “Peki, AKP kapatılırsa sonra ne olacak” sorusuna o da bizim gibi cevap bulmakta zorlanıyordu. Ancak kesin olan, bunun AB’deki Türkiye aleyhtarlarının ekmeğine yağ süreceği olduğunu vurguluyordu.
Türkçeye en kısa zamanda çevrilmesi gereken kitabını yazmak için Dışişleri Bakanlığı’ndan bir yıl izin alan Dismorr şu anda İsveç Parlamentosu’nun dışişleri biriminin başındaki isim. Bundan sonra daha da önemli bir göreve getirilmesine kesin gözüyle bakılıyor.
Kariyerlerine Türkiye’nin doping etkisi yaptığı diğer isimler arasında 2006 yılında Türkiye’den ayrılan eski İngiltere Büyükelçisi Sir Peter Westmacott’u da sayabiliriz. Başbakan Erdoğan ile AB arasında adeta köprü görevi yürüten, ve müzakerelere başlanmasında mutlak payı olan Sir Peter, bu performansı sayesinde Paris’e atandı. Yine Ankara’da terfi edenler arasında ABD Büyükelçiliği’nin iki numaralı ismi Nancy McEldowney de var. ABD’nin epey tartışmalı (ve bizce değeri hiç anlaşılmayan) eski Büyükelçisi Eric Edelman’ın ardından bir süre maslahatgüzarlık görevini yürüten, McEldowney’nin yakında Bulgaristan’a büyükelçi olarak gideceği kesinleşti.
Tabii bu arada Türkiye’nin diplomatlara iyi malzeme sağladığı gibi, bazı diplomatların da Türk basınına aynı şekilde malzeme sağladığını unutmamalıyız. Bunların başında her zaman ABD büyükelçileri gelmekte. Ne yaparlarsa yapsınlar iyi bir şekilde anıldıkları görülmemiştir pek. Ekşi Sözlük’e (www.sourtimes.org) dahi girmeyi başarmışlar, ki bu bir tür şeref olarak değerlendirebilir. Mevcut Büyükelçi Ross Wilson (Musevi olduğu iddia ediliyor, değil) hakkında 10, Eric Edelman hakkında 18, ve selefi Robert Pearson (onun da Musevi olduğu bilinseydi adamcağız kim bilir daha nelerle suçlanırdı) hakkında 6 tane “entry” var. Neredeyse hepsi olumsuz.

09.05.2008