“PKK için Kürdistan kapanıyor. Esad’ın gitmesi ve Baas’ın sarsılmasıyla, PKK’nın Suriye desteği de bitiyor. PKK’nın bütün o eski Bekaa kontakları yıkılacak, o insanlar belki Suriye’den kaçacaklar.”

“Her yıl 45 bin kamyon Suriye’den geçip Ortadoğu ülkelerine gidiyor. Kamyonların Suriye’den gitmesi artık çok zor. Peki, nereden geçecekler? Irak’tan. Irak ise parçalanıyor! Irak’ta savaş çıkarsa ne olacak?”

“İran-Türkiye ilişkileri artık parlak olmayacak. İran, nükleer silaha sahip bir ülke. Biz ise NATO üyesiyiz, İran’dan tehdit algılıyoruz. Algılamasaydık, Kürecik’e füze savunma radarları kurdurmazdık.”

***

NEDEN MENSUR AKGÜN
2012, Türkiye için kolay bir yıl olmayacak gibi gözüküyor. 2011’de, Batı’da yaşanan krizlere muhteşem bir ekonomik performans göstererek teğet geçen Türkiye, bakalım 2012’de Güney’de yaşanan krizleri yara almadan atlatabilecek mi? Çünkü Ortadoğu’daki karışıklıklar geldi sınırlarımıza dayandı. Sadece Suriye değil Irak da hızla bir iç savaşa sürükleniyor. Irak’ta Şii-Sünni savaşı mı çıkacak? Bundan Kürdistan nasıl etkilenecek? Irak’taki karışıklık Türkiye’ye nasıl yansır? Suriye’de de Esad karşıtları hızla silahlanıyor. Suriye bir iç savaşa mı gidiyor? Suriye’de çatışmalar derinleşirse, Türkiye bundan nasıl etkilenir? Türkiye de bu çatışmaların bir parçası haline gelir mi? Türkiye Suriye ile savaşa girer mi? Esad’la sıkı bağları olan PKK bu gelişmelerden nasıl etkilenecek? Esad ne kadar dayanır? Esad’ın gitmesi Suriye’yi yatıştırır mı? Türkiye, Irak’ta ve Suriye’de ne tür çözümler arzuluyor? İsrail bütün bu gelişmelerde nasıl bir tavır alıyor? İsrail-İran çatışması yaşanır mı? İran’ın nükleer bomba yapması dengeleri nasıl etkiler? Türkiye İran’la çatışır mı? Bütün bu soruları, Türk dış politikasını ve bölgeyi yakından izleyen Kültür Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Küresel Siyasal Eğilimler Merkezi Direktörü, uluslararası ilişkiler uzmanı Dr. Mensur Akgün’le konuştuk.

***

NEŞE DÜZEL: Ortadoğu’daki karışıklıklar sınırlarımıza dayandı. Suriye bir iç savaşa gidiyor gibi gözüküyor. Ama ben konuşmaya önce Irak’tan başlamak istiyorum izninizle. Irak’ta Başbakan Maliki, Cumhurbaşkanı yardımcısı Haşimi’yi tutuklatmak için harekete geçti. Ne oluyor Irak’ta?

MENSUR AKGÜN: Irak parçalanmaya gidiyor. Amerikalıların ülkeden gitmesini ancak bir gün bekleyebildiler ve bu kriz patlak verdi. Sorunun, Irak’ın toprak bütünlüğü içerisinde çözülmesi mümkün gözükmüyor artık. Oysa Irak’ın parçalanması demek, çok büyük bir istikrarsızlığın ortaya çıkması demektir.

Irak nasıl parçalanır?

Ortada bir Sünni Irak, kuzeyde bir Kürt devleti, güneyde de bir Şii devletin ortaya çıkması olasılığı çok büyük. Bu bölünme çok sarsıntılı olacak. Şiilerle Sünniler büyük olasılıkla savaşacaklar.

Kürtler ne olacak? Kürtler nasıl bir pozisyon alacak?

Herhalde bu işin dışında kalmayı becerebilecekler. Çünkü sorun Kürtlerden kaynaklanmıyor. Sorun, Sünnilerle Şiiler arasında yaşanıyor. Gerçi Irak’ta bir iç savaş çıktığında, savaş, Kürt bölgesine sıçramayacak anlamına gelmiyor bu. Kürt bölgesi de bir istikrar vahası değil ama... Şu anda Irak’ta Araplar arasında bir mezhep çatışması yaşanıyor. Üstelik bu çatışmanın bölgesel bir boyutu da var. Çünkü bu mezhep çatışmasını destekleyecek bir İran var Irak’ın yanı başında.

Irak’ın bölünmesi İran’ın çıkarına mı?

İran, nükleer silahlanma ve bölgede hegemonya iddiası yüzünden ABD, İsrail ve hatta Türkiye tarafından sıkıştırılıyor. Irak’ın istikrarsızlaşması ve bölünmesi İran’ın çıkarına oluyor. Çünkü İran böylece Irak’ın Şii nüfusu üzerindeki ağırlığını daha da arttırabiliyor. Bu durumda bölgede Şii-Sünni aksında ciddi bir bölünme yaşanabilir.

Kürtler ne olacak?

Irak’ta şu anda hiç kimsenin elinde Kürtlerinki gibi bir askerî güç yok. Bu yüzden kimse kalkıp da Kürtlerle çatışmaz. Zaten Sünniler de şu anda darmadağınlar. Mevcut güçleriyle kendilerini Şiilerden ancak korurlar ya da koruyamazlar.

Kürtlerin askerî gücü Şiilerden ve Sünnilerden daha mı büyük bugün? Kürtlerin güvenlik açısından Türkiye’ye ihtiyacı yok mu bu durumda?

Güvenlik açısından yok ama ekonomik açıdan ihtiyaçları var. Kürtler, kendilerini koruyabilme yeteneğine sahipler. Bir tür düzenli ordu gibi çalışan caydırıcı bir milis güçleri var. Bugün Kürtlere, Saddam’ın ordusu gibi saldıracak bir ordu yok Irak’ta. Ama şu gerçek de var. Kürdistan’ın Türkiye dışında ittifak kurabileceği bir ülke yok bölgede. Aynı şey Türkiye için de geçerli. K. Irak’ı sadece PKK olarak görmemeliyiz biz. K. Irak bizim için hem Ortadoğu’ya açılan kapı olacak hem de bizimle bölgedeki istikrarsızlık arasında bir tampon bölge görevi görecek. Ortadoğu’daki sorunların bize taşınmasını K. Irak engelleyecek. Dolayısıyla K. Irak’ın istikrarı, bizim istikrarımız demektir.

El Kaide, Irak’ta bombalamalara başladı. El Kaide ne istiyor?

Bunlar karanlık konular. Yazılanlara ne kadar güvenilebilir bilmiyoruz. Birkaç yıl sonra bunlar tamamen yalanlanabilir de. Burada önemli olan şu. Irak’taki çatışma derinleşecek ve Irak’ı parçalanmaya götürecek. Türkiye de bundan zarar görecek.

Türkiye nasıl zarar görecek?

En başta ekonomik zarar görecek. Her yıl 45 bin kamyon Suriye üzerinden Arap dünyasına ve Ortadoğu’nun çeşitli yerlerine gidiyor. Bu konuda tıkandık! Kamyonların Suriye’den gitmesi şimdi çok zor. Peki, nereden geçip bölgeye gidecekler? Irak’tan geçecekler. Peki, Irak’ta savaş çıkarsa ne olacak ? Zaten güvenlik riski yüksek bir yerdi Irak. Şimdi bu risk daha da artacak. Irak’ın bir iç savaşa sürüklendiğini düşünürseniz... İran, Suriye, Irak derken, Türkiye’nin güneye açılan kapılarının tümü karadan kapanacak demektir bu. Bu durumda Türkiye bölgeyle ticaretinde başka yollar ve yöntemler bulmak zorunda! Nitekim Ortadoğu pazarına gemi taşımacılığıyla Mısır üzerinden ulaşılmaya çalışılıyor.

Irak’ta Sünniler, özerk bölge istediklerini söylüyorlar. Bu istek bir iç savaşa yol açar mı peki?

Hayır açmaz. Çünkü Irak’ın toprak bütünlüğü, herkes açısından artık giderek daha az anlam ifade etmeye başladı. Irak’ta iç savaşa yol açacak olan şey, Haşimi’yi tutuklama tezkeresidir. Irak’ın üçe bölünmesi ihtimali artık yüksek.

Yazının devamını okumak için tıklayın.