AKP Diyarbakır’ı alabilir mi? Bu soru Kürt siyasetini yakından izleyen gözlemcilerin de kafasını karıştırıyor. Örneğin Bejan Matur Diyarbakır’ın suyunda İzmir’deki gibi arsenik de çıksa, bölgenin özel şartlarını gözeten bir ajanda ile Kürt sorununu realize etmeden, AKP’nin Diyarbakır’ı almasının kolay olmayacağının altını çiziyor. Matur’a göre, sorunu realize etmek için öncelikle Kürtler’in büyük çoğunluğunun muhatap olduğu sorunların neler olduğu konusunda samimi bir envanterin çıkarılması gerekli. Daha sonra yapılması gereken ise, Türkiye şartlarında var olan sorunların hangi araçlarla çözülebileceğinin arayışına girmek. Örneğin diyor Matur, “Kürtlerin kimlik talepleri, dil haklarından doğan talepleri, eğitim talepleri var. Ayrıca sayıları azımsanmayacak bir grubun, dağdakilerin indirilmesi talebi var. Dil talebinin realize edilmesi bağlamında, AB uyum yasaları çerçevesinde adliyelerde Kürt vatandaşların savunma hakları tercüman aracılığı ile sağlanır ve böylesi bir uygulamaya sadece adliye ile sınırlı kalmayıp diğer kurumlarda da geçilmesi önemli bir başlangıç olur.”
Matur’un “realize” ettiği “kimlik siyaseti” temelli taleplerin, Türkiye şartlarına uygun araçlarla çözümünün AKP’ye Diyarbakır’ı kazandıracağından kuşkuluyuz. Matur ve diğer gözlemcilerin düştüğü temel bir yanılgı var: Kürt sorununu salt kimlik siyaseti ile açıklamaya çalışmak. Oysa “kimlik” olgusunun kimler tarafından, nasıl ve ne yöne doğru çevrildiğini / mobilize edildiğini kavramak, kristal kimlik talebinin kendisi kadar önemli.
2000 yılından bu yana, bölgede kimlik siyasetinin yeniden anlamlandırılmasını isteyen yeni yeni aktörler, giderek güç kazanmaya başladı. Artık bölgede PKK’nın tek etkin belirleyici olduğunu söylemek oldukça zor. O halde, Kürtler’in kimlik talepleri, dil haklarından doğan talepleri, eğitim talepleri, hangi aktörün nasıl şekillendirmek istediğini bilmeden, salt bu taleplerin karşılanması için yapılacak “realizasyon” politikaları, AKP’ye başarı kazandıramaz. Daha somut bir örnekle devam edelim. Örneğin, eğitim talebi denilince, Kürt aktörlerin tamamının kristal bir talebinden söz edilemez. Eğitim talebi derken, Norşin Medreseleri’nin yeninden canlandırılması mı, Van’da kurulması istenen Zehra Üniversitesi’nin önünün açılması mı, Zehra Üniversitesi’nde diğer dillerle birlikte Kürtçe eğitime de izin verilmesi mi, devlet okullarında verilecek Kürtçe eğitimi mi temel alacağız? Benzer soruları diğer talepler için de çoğaltabiliriz.
Kısacası, aktörlerin çokluğu, taleplerin tek kalemde “realize” edilemeyecek kadar çeşitli olmasını da beraberinde getiriyor. Öte yandan, aktörlerin taleplerindeki öncelik sırası da değişebiliyor. Örneğin bir aktör için Akşam namazı ile Yatsı namazı arasında kendi kontrolünde tuttuğu bir camide yapılan “sohbet” toplantısına karışılmaması birinci öncelikken; başka bir aktör için öncelik, yeniden yazılacak Anayasa’da Kürtler’in kurucu millet olarak yer alması olabiliyor.
Kuşkusuz Matur’un önerdiği Kürt taleplerinin karşılanması, demokratik bir rejim olabilmenin bir zorunluluğu ve bu kesinlikle karşılanmalı. Ancak, yerel seçimlerde AKP’nin Diyarbakır’ı alması için, Matur’un önerdiği normatif değerler üzerinden siyaset yapılması AKP’ye beklediği başarıyı getiremez.
AKP Diyarbakır’ı almak istiyorsa, Kürtler’in büyük çoğunluğunun muhatap olduğu sorunların neler olduğu konusunda samimi bir envanteri çıkarmadan önce, Kürtler’in çoğunluğunu temsil eden aktörlerin ve bu aktörlerin öncelikli taleplerinin envanterini çıkarmak zorunda. Daha sonra bu aktörlerle hangi temelde ve nasıl bir koalisyon kurabileceğinin stratejisi ortaya koyulmalı. Bu strateji çerçevesinde belirlenecek samimi bir AKP adayı, kendisi Kürt olmasa bile, Diyarbakır’da DTP’den daha çok oy alabilir. Daha ilerisini söyleyelim; bölge insanı için siyasetçinin ya da bürokratın Kürt ya da Türk olması önemli değil. Onlar kendi değerlerine samimi karşılıklar veren, onların yürek tınısıyla aynı ritmi tutturabilen, –Kürt, Türk, Ermeni, Hıristiyan, Müslüman fark etmez-, onların ruh dünyasını iyi anlayan yanık yürek(ler) arıyor.
Kürtler’in haklarını temin etmek için dağa çıkmış olduğuna inandıkları, onlar için ölmeyi göze aldıklarını düşündüklerine destekleri de onların samimiyetine inanmalarından kaynaklanıyor. Ancak “dağdakiler”in samimiyetine olan inanç giderek kaybolmakta. İşte bu nedenle AKP, o samimiyet arayışını samimi yürek(ler)le doldurabilirse, iyi bir koalisyon siyasetiyle Diyarbakır’ı alabilir. Yeniden söylemek gerekirse, AKP’nin Diyarbakır adayını belirlerken, önceliği adayın Kürt olup olmaması değil, halk tarafından samimi bulunup bulunmamasıdır. Bülent Arınç ya da eski Diyarbakır Valisi Efgan Ala, samimiyetleriyle birçok Kürt adaydan çok daha fazla oy alabilir.
Bejan Matur gibi Kürt gözlemcilerin de, DTP’nin de içinde bulunduğu bir diğer yanılgı da, yerel seçimlerin genel siyaset üzerinden okunması. Yani, DTP’nin belediye başkanlığı seçimini kazanabilmek için, Kürt dili talebinin karşılanması gibi genel bir sorun üzerinden siyaset yapması ki bu da AKP’ye fırsat olarak geri dönebilir. Eğer AKP başarılı bir stratejiyle, bulduğu samimi bir başkan adayının kampanyasını, “Diyarbakırlı için Diyarbakır” düzeyine indirgeyebilirse, genel Kürt talepleriyle Diyarbakır belediye başkanlığı için oy isteyen siyasetçilerden daha başarılı olabilir.
Başbakan, Bülent Arınç ve Efgan Ala gibi isimleri öncelikle düşünmeli!..
