Türkçede xırıltılı /x/ sesi var mı? Var tabii, olmaz olur mu. Türkçe dedim, “Modern Standart Türkçe” ya da İstanbul Türkçesi demedim. Konyalı birine sorun bakalım, xırxayax nasıl şeymiş. Konyalıların konuştuğu Türkçe değil mi?

O sesin teknik adı ötümsüz artdamak sızıcısıdır, yani bildiğimiz unvoiced velar fricative. Ötümsüz demek sert demek. Artdamak demek dili arkadaki yumuşak damağa değdireceksin demek. Sızıcı demek tam kapanmayacak, hava kaçıracak demek. Ötümsüz artdamak patlayıcısı (unvoiced velar plosive) olan kalın k sesi Türkçenin bazı lehçelerinde hava kaçırıp x olur, genel kuraldır. Azericede de mesela çox, yox, çıxış etmek, baxmayaraq vs. diyorlar. Demekle kalmayıp öyle yazıyorlar.

İstanbul lehçesinde bu özellik herhangi bir tarihte var mıydı? Bilmiyorum.

Yazının devamını okumak için tıklayın.