Irwandi Yusuf’u tanrıların gazabı kurtardı. 26 Aralık 2004’te, dibindeki korkunç depremle yarılıp kabaran Hint Okyanusu, dev bir tsunami halinde Banda Açe şehrini yuttuğunda, Keudah Cezaevi’ndeki hücresinde bir yılını çoktan tamamlamıştı Yusuf. Suların dört duvar arasında yükseldiğini, dalganın betonu yıkıp erittiğini gördü. Tek çare, cezaevinin asbest tavanını delip dama tırmanmaktı. Öyle yaptı; çatının kirişlerine asılıp bekledi gece boyu. Okyanus, Banda Açe’yi bir enkaza dönüştürdükten sonra nihayet çekildiğinde, 278 mahkûmlu cezaevinde sağ kalmayı başaran kırk kişiden biriydi Yusuf.

Irwandi Yusuf, Endonezya ordusuna karşı otuz yıl savaşan Özgür Açe Hareketi’nin (GAM) gerilla liderlerinden biri. Yıllarca GAM’ın Merkez Komuta Konseyi’nde, istihbarat operasyonlarından sorumlu olarak görev yaptıktan sonra, 2003’te Endonezya askerlerinin eline düşüp, cezaevine girdi.

2004 sonunda tsunami sayesinde hapisten kaçtıktan sonra, Açe Barış Süreci’ni yakından izledi; bu süreçte o da, GAM’ın diğer liderleri gibi “ayrılıkçı” hedeflerinden vazgeçti ve Endonezya hükümetiyle GAM arasında 2005’te imzalanan anlaşmayı destekledi. Ardından, bu anlaşmayla genişletilen özerklik düzenlemesi kapsamındaki ilk valilik seçimlerine “bağımsız aday” olarak girip kazandı.

Irwandi Yusuf bugün elli yaşında. 2007’den beri Açe Özerk Bölgesi’nin valisi. Yusuf’un ofisinin bulunduğu Vilayet Sarayı’nın kapısında güvenliği Endonezya ordusuna mensup askerler sağlıyor. Yusuf yıllarca “düşman” saydığı bu askerlere “günaydın” diyor her sabah; askerler de yıllarca “düşman” bildikleri Yusuf’u esas duruşta selamlıyorlar.

Barış anlaşması neler getirdi

Irwandi Yusuf’u valiliğe taşıyan, GAM gerillalarının dağdan inmesini sağlayan, Açe’ye barış getiren anlaşma 15 Ağustos 2005’te Helsinki’de imzalandı. Endonezya hükümeti ile GAM’ın karşılıklı tavizlerine dayanan, ancak sonuç itibarıyla iki tarafı da memnun eden ve ciddi bir aksama olmaksızın uygulanıp hedefine ulaşan anlaşmanın en önemli maddeleri şunlardı:

“Derhal ateşkes ilan edilecek; GAM üç bin militanının silahlarının dört buçuk ay içinde teslim etmesi sağlanacak; bütün GAM mensupları için siyasi af çıkacak ve silahsızlanan GAM militanlarının evlerine dönmesine izin verilecek; Endonezya hükümeti GAM’la bağlantılı siyasi etkinlikleri nedeniyle cezaevinde tutulan mahkumları salıverecek; Açe’de Endonezya ordusuna mensup birliklerin hareketi sınırlanacak; Açeli kimliğine sahip partilerin ulusal siyasete katılımının önündeki engelin kalkması için Endonezya yasaları değiştirilecek; Açe’nin doğal kaynaklarının yüzde 70’inin bu bölgede kalması gözetilecek; savaş yıllarındaki ihlalleri araştıracak özel yetkili bir insan hakları mahkemesi kurulacak, Açe Hakikat ve Uzlaşma Komisyonu oluşturulacak; Açe’nin kendi bayrağını, armasını ve ulusal marşını kullanmasına izin verilecek, ancak bölgenin maliye, savunma ve dış politikası tamamen Cakarta’daki merkezî hükümetin yönetiminde olacak; Avrupa Birliği ve Güney Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) adına iki yüzden fazla silahsız gözlemci barış sürecinin hayata geçirilmesini denetleyecek.

Yazının devamını okumak için tıklayın.