Başkalarının nasıl başardığını bilmek önemli...
Birbirleriyle yıllarca savaştıktan sonra barışabilmiş devlet ve örgütlerin deneyimleri, Kürt meselesinden kaynaklanan otuz yıllık savaşı bitirme arayışında, bizim için bir model oluşturamayacak kadar farklı çoğu zaman. Bununla birlikte, her başarılı barış sürecinin, hem barışmanın pekâlâ mümkün olduğuna ilişkin kuvvetli bir mesajı, hem de sınanmış çözüm yöntemleriyle ilgili öğretebileceği dersler, kazandırabileceği bir perspektif var.
Bu inançla, iki gündür kıyısında gezindiğim Açe dosyasını nihayet açıyorum.
Önce biraz genel kültür
İrili ufaklı on sekiz binden fazla adanın üzerinde kurulu olan 230 milyon nüfuslu Endonezya Cumhuriyeti’nin en batıda kalan kara parçası, Sumatra Adası... Açe de, işte Sumatra’nın kuzey ucundaki özel bölgenin adı.
Yüzölçümü 57 bin kilometrekare, nüfusu dört milyon. Yüzde 99’u Müslüman olan halkın yarısı etnik olarak Açeli, ayrıca başta Cavalılar olmak üzere birçok azınlık var.
Barış, Açe’ye otuz yıllık savaşın sonunda geldi. 15 Ağustos 2005’te Helsinki’de Endonezya hükümeti ile barış anlaşması imzalayan Özgür Açe Hareketi (GAM) bu savaşın taraflarından biri olarak, 1976’dan itibaren Açe’nin Endonezya’dan bağımsızlığı için gerilla mücadelesi yürüttü. Endonezya ordusu, “ayrılıkçı terörist” saydığı GAM’ı yenilgiye uğratmak için yoğun bir savaş verdi. Bu savaşta toplam on beş bin kişi öldü ama sadece çatışmalarda değil; binlerce kişi de faili meçhul saldırılara, yargısız infazlara, işkenceye kurban gitti.
Aslında Açe meselesinin dört yüz yıllık bir tarihi var. Açe’deki bağımsızlık hareketini Kürdistan’daki benzer hareketlerden, PKK’yı GAM’dan ayıran birçok özellikten biri de bu tarih. Açeliler, Kürtlerden farklı olarak, kendi devletlerinin hatırasını toplumsal hafızalarında saklayan, bugün hâlâ on beşinci yüzyıldan 1873’teki işgale dek ayakta kalmış o devlete ağıtlar yakan bir halk...
İslam’ın Güneydoğu Asya’daki ilk yurdu kabul edilen Açe, bağımsız bir sultanlıkken, önce Hollandalı, sonra Cavalı kolonyalistlerin eline düşerek bu statüsünü yitirmiş. Zaten Açe’deki ilk isyan da, 1953’te “Darül İslam” bayrağı altında, “sultanlığa dönüş” şiarıyla başlamış.
Yazının devamını okumak için tıklayın.
