Peçorin’i az mı konuştuk onunla?

Lermontov’un kendini anlattığı ya da yarattığı Yüzbaşı Peçorin...

Zamanımızın Bir Kahramanı – Peçorin.

İnsanlar Azrail’den korkar. Peçorin’se onun peşindedir. Yani ölümün!

Sonunda muradına erer, Azrail’le yüzyüze gelir Zamanımızın Bir Kahramanı. Yirmili yaşlardadır dünyaya veda ettiğinde.

1840’ta yayımlandı Zamanımızın Bir Kahramanı. Yazarı Lermontov bu romandan bir yıl sonra ve kahramanı Peçorin gibi düelloda öldü. 27 yaşında.

***

Kuşağımın en temiz insanlarından, Peçorin’i ortaklaşa duyup paylaştığımız Mithat Çınar 16 haziran sabahı aramızdan ayrıldı.

Kuşağımın en parlak “yaratıcı”larından: Her şeyi, ama her şeyi anında görselleştirebilir. Sadece “tasarım” değildir onun yaptığı. Bir dil üreticisidir. Ve bunu nefes alır gibi, su içer gibi son derece doğal, olağan bir şekilde yapar. Sıradanmışçasına... Yaptığı her iş, tam bir “profesyonel”lik taşır. Ama kendisi hiçbir zaman profesyonel olmamıştır, olamamıştır. Tek kusurudur bu.

Parlak ve temiz olduğu için gösterişsizdir. Görsel tasarımcı, üretici, yaratıcıdır ama işinde ve hayatında gösteriden - gösterişten kaçar!

***

Sıkı bir sigara tutkunu.

Zeno’nun Bilinci’ni az mı konuştuk?

Ne tuhaf: Peçorin nasıl Lermontov’un yazıdaki izdüşümüyse, Zeno da öyle, yazarı Italo Svevo’nun özbeninden doğmadır. Okuyanlar bilir, sigarayı bırakma - bırakamama üzerinedir roman. Başka bir deyişle bir tutku, takıntı olarak sigara...

Demek ki “hakiki” şeyler çekiyordu onu. Meselesi olan şeyler.

***

Yüzlerce, yüzlerce kitabın kapağında onun imzası var. Sadece kitap kapağı mı, en az beş-altı yayınevinin amblem - logodan başlayarak tüm “kurumsal kimliği” onun ürünüdür.

Kitabı ve de “marka”yı gösteren ama kendi görünmeyen kahraman.

Ona en çok yakışan durum.

Tek bir örneği anmakla yetineyim: Rosa Luxemburg’un Sevgiliye Mektuplar’ı bence Türkiye’de bugüne değin yapılmış en özgün, en başaralı kitap kapak tasarımlarındandır.

***

Muhacir. Deliormanlar’dan.

Daimi gurbette.

O nedenle de dost canlısı.

Yine Lermontov’a başvurmak gerekiyor bu bahiste. Onun Dostlara şiiri tam da benim dostum için yazılmış gibidir:

Ateşli bir ruhla doğdum ben,
Severim birlikte olmayı dostlarla;
Ve geçirmek zamanı hızla,
Şişenin arkasında bazen.

Gözüm yok gürültülü bir ünde,
Yalnız aşktır ısıtan yüreğimi;
Çınlayan lirin o titrek sesi
Kanımı kaynatır bir de.

Fakat tam ortasında eğlencenin, ikide bir,
Üzülüyor, acı çekiyor ruhum;
Gürültüsünde azgın sarhoşluğun
Bir kurt yüreğimi yemektedir.

***

Evet, şiirin dili, biçim, söylemi biraz eskice, naif. Ne de olsa 19. yüzyıldan kalma. Ama söylediği hal, ruh durumu özel ve daimi.

Şu dizeler de dostumla sıkça dillendirdiğimiz Lermontov’un Düşünce şiirinden:

Kaygıyla bakıyorum bizim kuşağa!
Geleceği ya boş ya karanlık görünüyor.
Böyleyken, bilincin ve kuşkunun yükü altında
Eylemsizlik içinde kocuyor.

.....

Utanç verici bir umursamazlıağımız var iyiye ve kötüye,
Solup gidiyoruz kavgaya girmeden daha;
Yüz kızartıcı korkaklarız tehlikeyi görünce
Ve iğrenç tutsaklarız iktidar karşısında.

.....

Çocuklarımız horgörüyle anacaklar bizi,
Aşağsayarak anacaklar, bir yargıç ve yurttaş sertliğiyle.
Aldatılmış bir çocuğun acı alayı gibi
Savruk ve batkın babası üstüne!

***

Dostum bir bakıma Lermontov’un dizeleriyle veda etti dünyaya, bize:

Ben erken başladım, erken bitireceğim,
Ve biliyorum çok az şey başaracak olduğumu;
Ruhumu bir okyanus gibi hissetmedeyim
Kırık umutların yüküyle dolu.

Kim ulaşabilir haşin okyanusa
Gizlerine onun? Ve kim
İletecek düşüncelerimi kalabalıklara?
Ya tanrıyım ben, ya hiç kimseyim!

***

Güle güle.